Mity w żywieniu psów i kotów

MIT 1: Potrzeby żywieniowe psów i kotów są podobne do potrzeb ludzi

Większość z nas traktuje swoje psy i koty jak członków rodzin, przez co łatwo zapominamy, że zwierzęta mają inne potrzeby pokarmowe niż my.

Psy i koty należą do rzędu zwierząt drapieżnych (Carnivora) i mają zupełnie odmienne potrzeby żywieniowe od człowieka. Pies uznawany jest za względnego mięsożercę, kot jest obligatoryjnym mięsożercą. 

Gdy spojrzymy na wytyczne żywieniowe tych trzech gatunków zauważymy znaczące różnice. Obecnie wiadomo, że dobrze zbilansowana dieta musi zawierać odpowiednią ilość aminokwasów (z białek), niezbędnych kwasów tłuszczowych (z tłuszczów), składników mineralnych i witamin. Dla psów i kotów określono zalecane minimalne poziomy na prawie 50 składników pokarmowych!. Niezbędne ilości różnią się w zależności od etapu życia (wzrost, dorosłość, ciąża, senior).

Uogólniając, koty mają wyższe zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe niż psy, a psy wyższe niż człowiek. Przykładowo, dieta człowieka nie powinna zawierać więcej niż 15% białka. Minimalna ilość białka dla dorosłego psa wynosi 18%, dla kota 25%. Dorosły człowiek musi systematycznie dostarczać z pożywieniem 8 aminokwasów egzogennych, natomiast dla psów jest ich 10, a dla kotów 11. Zapotrzebowanie na składniki mineralne u psów i kotów również znacząco się różni, chociażby podaż wapnia w diecie pupili musi być znacznie wyższa niż w naszej.

W związku z tym, trudno jest zbilansować na oko dietę domowa dla psa czy kota. Badania wskazują, że dawki pokarmowe, które nie są ułożone przez specjalistów żywienia, a jedynie podawane intuicyjnie przez opiekunów, są znacząco niedoborowe w składniki odżywcze. Podawanie takiej niekompletnej diety, która może nawet wyglądać na zróżnicowaną, w dłuższej perspektywie czasu może prowadzić do zaburzeń zdrowotnych.

MIT 2: Jedzenie dla ludzi (resztki ze stołu) są tak samo dobre dla zwierząt

Zanim podamy naszemu pupilowi resztki z talerza, warto zastanowić się dwa razy. 

Większość opiekunów wie, że niektóre pokarmy z ludzkiego stołu mogą być toksyczne dla psów i kotów, np. cebula, czosnek, które często stosujemy do obiadowych sosów albo rodzynki czy czekolada – dla nas to słodkie przekąski, a dla czworonoga trucizna, która może go zabić.

Odradzam podawania resztek ze stołu również z innych powodów. Jedzenie dla ludzi jest często przyprawione, co może spowodować ból brzucha i biegunkę u pupila. Ponadto nasze jedzenie jest zazwyczaj tłuste, a więc bardzo kaloryczne, a do tego niezbilansowane pod kątem potrzeb pokarmowych psa czy kota. Nasz pokarm na pewno nie może stanowić podstawy diety zwierzęcia.

Jeśli koniecznie chcemy podać psu coś z naszego talerza, upewnijmy się, że nie ma tam toksycznego składnika, a wszelkie przekąski podawajmy z umiarem. Ważne, żeby ilość smakołyków między posiłkami nie przekraczała łącznie 10% dziennej dawki kalorycznej. Jeśli będziemy dostarczać zwierzęciu zbyt dużo energii, szybko doprowadzimy go do otyłości. A nadmiar przekąsek będzie skutkował dodatkowo „rozbilansowaniem” jego podstawowej diety, co może powodować niedobory lub nadmiary poszczególnych składników pokarmowych.

Czy wiesz, że pies małej rasy (ważący 5 kg) potrzebuje tylko 370 kcal dziennie? Dla nas, ludzi, zjedzenie dodatkowego pieczonego ziemniaka do niedzielnego obiadu to tylko 5% dodatkowego spożycia energii, a dla małego psa ten sam ziemniak będzie stanowił 35% jego dziennego zapotrzebowania na kalorie. Na co dzień o tym nie myślimy, ale zalecane dzienne spożycie kalorii dla małego psa czy kota, można bardzo łatwo przekroczyć, ponieważ nie bierzemy pod uwagę różnicy w proporcji między nami a często znacznie mniejszym od nas pupilem. Karma pełnoporcjowa zaspokoi jego potrzeby żywieniowe, a kawałek ziemniaka czy mięsa już nie, ponieważ nie jest to zbilansowany posiłek.

MIT 3: Karmy suche powinny być w misce polane olejem dla poprawienia smakowitości

Stosowanie dodatków do diety zwierzęcia (poza karmą podstawową), powinno mieć każdorazowo swoje uzasadnienie. Podobnie jest w przypadku stosowania olejów poprawiających smakowitość.

Jeżeli pies lub kot nie chce jeść suchej karmy, warto na początku zastanowić się dlaczego tak się dzieje. Karma może być nieatrakcyjna dla pupila z wielu powodów. Może pokarm stoi dostępny w misce cały czas? Może zwierzę zwyczajnie nie lubi danej karmy? Może dostaje smakowite przekąski między posiłkami i nie jest głodne?

Gdy wyeliminujemy potencjalne błędy, które mogą doprowadzić do odmowy spożycia pokarmu oraz dobierzemy taką suchą karmę, którą zwierzak lubi, może okazać się, że dosmaczanie nie będzie konieczne.

Pamiętajmy, że oleje są bardzo wysoko energetyczne i dostarczają znaczącą ilość kalorii nawet w bardzo małych ilościach. Dodatek źródła tłuszczu do karmy suchej powinien być uzasadniony i podawany w konkretnym celu. Suplementacja olejów, np. rybiego stosowana jest czasami w celu uzupełnienia w diecie kwasów tłuszczowych, działających przeciwzapalnie (np. na stawy lub schodzenia skórne).

Jeśli chcemy jedynie poprawić smakowitość karmy, a nasze zwierzę ma tendencje do nadwagi, warto rozważyć stosowanie mniej kalorycznego dosmaczacza, np. lubiane przez zwierzę warzywa lub owoce.

MIT 4: Wieprzowina jest niewskazana dla kotów

Wieprzowina, jak inne mięsa jest dobrym źródłem białka i aminokwasów egzogennych. Jednak jest mięsem tłustym, należy brać to pod uwagę przy karmieniu domowym sposobem. W karmach komercyjnych (suchych i mokrych) wieprzowina  może być stosowana pod różną postacią – mięsa mięśniowego, skór, tłuszczu, podrobów lub mączki, czyli skoncentrowanego źródła białka. Jeżeli na etykiecie karmy widnieje składnik „białko wieprzowe”, oznacza to, że jest to źródło białka, a nie tłuszczu.

Zła sława wieprzowiny powiązana jest głównie z wirusem powodującym chorobę Aujeszky’ego, tzw. wściekliznę rzekomą. Choroba Aujeszky'ego jest wirusową chorobą zakaźną zwierząt gospodarskich i wolno żyjących, głównie świń. Koty (i psy) mogą zarazić się chorobą przez zjedzenie surowej zakażonej wieprzowiny. U zakażonych zwierząt pojawiają się głównie objawy ze strony układu nerwowego: niedowłady, porażenia, bardzo silny świąd, który prowadzi do samookaleczeń zwierzęcia. Dla nich choroba ta jest śmiertelna, natomiast człowiek nie jest wrażliwy na zakażenie tym wirusem.

Choroba Aujeszky’ego w naszym kraju jest zwalczana z urzędu. Oznacza to, że prowadzone jest stałe monitorowanie choroby w stadach świń, które polega na pobieraniu losowych próbek krwi do badań. Liczba ognisk choroby systematycznie spada, wiele regionów w Polsce zostało uznane za urzędowo wolne od tej choroby. Jednak nie warto ryzykować i zaleca się podawanie wieprzowiny po obróbce termicznej – gotowanie niszczy wirusa i można bezpiecznie takie mięso serwować psom i kotom.

Natomiast odradzam dokarmiania kotów wieprzowymi produktami dla ludzi – wszelkiego rodzaju szynki, parówki i wędliny, mimo, że z ugotowanej wieprzowiny, zawierają konserwanty takie jak azotyn sodu i fosforany oraz dużo soli, które są szkodliwe dla naszych pupili, a ponadto zwykle bardzo tłuste. Wysoko przetworzone produkty zwierzęce z ludzkiego stołu nie są zdrową przekąska dla zwierzaka.

MIT 5: Psy nie mogą jeść ziemniaków

Ziemniaki są popularnym warzywem korzeniowym, dostarczającym głównie skrobi. Ugotowane ziemniaki mogą być podawane psom, natomiast zjedzenie surowego ziemniaka może powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe (podobnie jak u ludzi), ponieważ surowa skrobia ziemniaczana jest całkowicie niestrawna. Ponadto powinniśmy unikać podawania zielonych ziemniaków, ponieważ zawierają największe stężenie solaniny – trującej substancji. Kolor ten pojawia się, gdy bulwa ziemniaka jest narażona na nasłonecznienie.

Wiele karm suchych dla psów zawiera ziemniaki w swoim składzie. Są one głównie źródłem węglowodanów, najczęściej w produktach bezzbożowych. Oprócz źródła energii, skrobia z ziemniaków pełni też funkcję technologiczną – jest spoiwem, dzięki któremu granulkom karmy można nadać pożądany kształt i teksturę. Czasami w karmach stosowane jest także białko ziemniaczane, np. w karmach o ograniczonej liczbie składników. Wtedy jest to roślinne źródło aminokwasów, a nie węglowodanów.

Jeśli chcesz podawać swojemu psu ziemniaki, serwuj je dobrze ugotowane w wodzie lub na parze albo pieczone, bez dodatku tłuszczu i przypraw. Ludzie lubią jeść ziemniaki  z  tłuszczem i solą - w postaci frytek, smażonych ziemniaków czy purée z masłem – ale te są już bardziej kaloryczne. Jeśli koniecznie chcesz podzielić się frytką ze swoim psem, pamiętaj że dodatkowy tłuszcz i sól i nie są dla niego zdrowe, więc ograniczaj takie przekąski do minimum.

MIT 6: Najważniejszy wskaźnik jakości karmy to wysoka zawartość mięsa

Wybór karmy jest niestety bardziej skomplikowany, niż nam się wydaje. Kluczowych informacji nie znajdziemy na etykiecie produktu, czyli danych o strawności i jakości użytych surowców. Dwie suche karmy mogą zawierać ten sam poziom białka, np. 26%, ale różnić się zasadniczo strawnością.

Składniki karm wymienione są w kolejności malejącej. Każdy składnik jest ważony, przed poddaniem go procesowi obróbki termicznej, czyli zanim trafi do kotła razem z innymi surowcami. Składniki takie jak świeże mięso, zawierają dużo wody, która jest tracona podczas przetwarzania, ponieważ w produkcie finalnym, jakim jest sucha karma, znajdują się niewielkie ilości wody. Oznacza to, że karma w której ryż czy inne źródło węglowodanów jest pierwszym składnikiem, może być lepsza pod względem odżywczym, niż taka, która ma na pierwszym miejscu wymienione świeże mięso.

MIT 7: Psy powinny jeść surowe mięso, bo nie trawią węglowodanów zawartych w karmach

Aby zaspokoić swoje potrzeby energetyczne, psy wykorzystują białka i tłuszcze jako główne źródła energii, ale mogą również wykorzystywać węglowodany jako źródło energii. Układ pokarmowy psa produkuje enzymy specyficzne do trawienia skrobi, co pokazuje, że są zdolne do trawienia węglowodanów. Oczywiście, węglowodany złożone, takie jak zboża, są dobrze strawne dopiero po ugotowaniu.

Psy, przez tysiące lat udomowienia dostosowały się do diety dostarczanej przez ludzkich towarzyszy, w tym do gotowanego pożywienia. Karmienie dietą surową może wiązać się z szeregiem zagrożeń dla psa, a także dla osób przebywających z nim w domu, zwłaszcza dzieci czy osób z obniżona odpornością. Jest to związane z wysokim ryzykiem skażenia mikrobiologicznego w surowym mięsie. Ponadto każda dieta samodzielnie przygotowywana w domu, powinna być zbilansowana przez specjalistę żywienia zwierząt. Decydując się na stosowanie diety surowej, należy także zdobyć odpowiednią wiedzę, aby nie zaszkodzić zwierzęciu.

MIT 8: Gluten jest szkodliwy dla psów i kotów

Nadwrażliwość na gluten pojawia się bardzo rzadko. Wystąpienie jakiejkolwiek odpowiedzi na gluten u ludzi dotyczy 1-3% populacji. U pozostałych osób po spożyciu glutenu nie występują żadne objawy kliniczne. Mimo to, wielu ludzi eliminuje gluten ze swojej diety, a ten trend jest przekładany także na zwierzęta towarzyszące. Opiekunowie chcą karmić swoje psy i koty dietą bezglutenową. Przekonują ich do tego również informacje na opakowaniach. Niemniej, nie jest prawdą, że produkty pozbawione glutenu są zdrowsze i lepsze dla wszystkich.

Gluten pszenny jest wysoko skoncentrowanym źródłem białka (80-82%), o doskonałej strawności (porównywalnej ze strawnością białka drobiowego). Stwierdzono pozytywny wpływ glutenu na jakość odchodów, szczególnie u psów dużych ras, cechujących się wrażliwym przewodem pokarmowym.

Biorąc pod uwagę fakt, że celiakia występuje u niewielkiego odsetka ludzi, a u psów nietolerancja glutenu jest opisana wyłącznie jako rodzinnie występująca enteropatia u seterów irlandzkich, z podejrzeniem, że może dotyczyć innych ras psów, bezkrytyczne wykluczanie glutenu z diety zdrowych osobników nie ma żadnego prozdrowotnego uzasadnienia.

MIT 9: Kurczak uczula, dlatego nie powinno go być w karmach dla psów i kotów

Niektórzy opiekunowie psów i kotów unikają zakupu karm, w których składzie występuje kurczak. Na rynku są dostępne receptury zupełnie nie zawierające kurczaka, a także takie, które nie zawierają kurczaka jako źródła białka w swoim składzie, a jedynie jego tłuszcz (który, w porównaniu do białka nie jest potencjalnie alergizujący). 

Rynkowa "obfitość" karm z kurczakiem ma związek z faktem, że jest to łatwo dostępny i niezbyt drogi surowiec, a więc chętnie stosowany do produkcji karm. Rzadziej stosowane i mniej popularne źródła białka zwierzęcego nie są już takie tanie. Należy liczyć się z wyższą ceną za produkt, jeżeli poszukujemy karmy wyłącznie z rybą, jagnięciną czy innym alternatywnym źródłem białka. 

Białka, które najbardziej uczulają, to te, które są najczęściej spożywane. Zatem im więcej danego białka będzie konsumować zwierzę, tym większe będzie ryzyko pojawienia się niepożądanych objawów. Jeśli za pomocą diety eliminacyjnej potwierdziliśmy, że u zwierzęcia występuje reakcja alergiczna na białko kurze, używanie karm bez kurczaka jest całkowicie uzasadnione.

MIT 10: Zboża i soja w karmach są odpowiedzialne za skręt żołądka u psów

Rozszerzenie i skręt żołądka to stan zagrażający życiu. Powoduje gromadzenie się gazu w żołądku i ucisk na najważniejsze naczynia żylne. Występuje najczęściej u psów ras dużych i olbrzymich z głęboką klatką piersiową. Wśród przyczyn występowania skrętu żołądka wymienia się właśnie predyspozycje genetyczne, a także sposób żywienia, typ i skład pokarmu oraz zaburzenia motoryki żołądka.

Takie czynniki żywieniowe jak łapczywe jedzenie, połykanie powietrza podczas posiłku czy podawanie jednej dużej porcji pokarmu zwiększają ryzyko wystąpienia rozszerzenia i skrętu żołądka. Aby zminimalizować to ryzyko zaleca się unikać aktywności fizycznej przed i po jedzeniu. Ważne jest także ograniczenie stresu i zmian w środowisku, szczególnie u psów nerwowych. Pomocne mogą być miski spowalniające jedzenie lub karmienie interaktywne.

Hipoteza dotycząca składu i rodzaju pokarmu nie jest jasna. Karmy suche mogą wchłaniać wodę i w związku z tym wzrasta ich objętość w żołądku. U psów predysponowanych warto rozważyć podawanie 2-3 porcji karmy dziennie oraz namoczenie jej w wodzie przed podaniem lub stosowanie karmy mokrej.

Badania weryfikujące teorie, jakoby soja i zboża zawarte w suchych karmach miały zwiększać ryzyko powstania rozszerzenia i skrętu żołądka (ze względu na produkcję gazów) nie dały żadnych istotnych statystycznie wyników. Co ciekawe, karmy o wysokiej zawartości tłuszczu zwiększają ryzyko skrętu (ze względu na dłuższe trawienie).

Warto zaznaczyć, że wiele psów jedzących suchą karmę nie ma problemów z rozszerzeniem żołądka.

FAKT 11: Karmy dla psów i kotów z chorobami nerek powinny mieć niską zawartość białka

Przewlekła niewydolność nerek charakteryzuje się nieodwracalną utratą zdolności wydzielniczej, metabolicznej i endokrynnej tego narządu. Wraz z postępowaniem choroby zaleca się ograniczenie podaży białek w pokarmie (≤ 32% w diecie kotów i ≤ 22% w diecie psów) oraz fosforu. Odpowiedni poziom wysokostrawnego białka w diecie ma na celu utrzymanie prawidłowego bilansu azotowego z jednoczesnym ograniczeniem produkcji toksycznych metabolitów przemiany białek. Zmniejszenie ilości dostarczanych białek wpływa również korzystnie na stan równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.

Zalecane są białka pochodzenia zwierzęcego o wysokiej wartości biologicznej - pełen skład aminokwasów niezbędnych oraz wysoka strawność (>85%).

MIT 12: Sucha karma jest powodem problemów związanych z pęcherzem moczowym u kotów

W przypadku kotów cierpiących na choroby dolnych dróg moczowych (FLUTD - Feline Lower Urinary Tract Disease) zidentyfikowano wiele czynników ryzyka (genetycznych, środowiskowych, żywieniowych) i prawdopodobnie to wiele z nich odgrywa rolę w tej wieloczynnikowej chorobie. Należy pamiętać, że wyniki badań epidemiologicznych, w których zidentyfikowano czynniki związane z FLUTD, nie wskazują związku przyczynowo-skutkowego. Trzeba też zdać sobie sprawę, że poszczególne koty w populacji, rzadko są narażone na tylko jeden czynnik ryzyka.

Czynniki ryzyka FLUTD różnią się w poszczególnych krajach ze względu na położenie geograficzne, dietę i styl życia kotów. Ponad 90% opiekunów karmi swoje koty wyłącznie suchą karmą lub systemem mieszanym (mokra i sucha) (to są miliony kotów na świecie!), a częstość występowania FLUTD wśród kotów odwiedzających gabinety weterynaryjne wynosi ok. 2%

Pojawia się także pytanie: czy to sucha karma czy niskie spożycie wody jest czynnikiem ryzyka. Badania wskazują, że koty jedzące suchą karmę wypijają mniej wody w porównaniu z kotami żywionymi karmą mokrą (pobranie całkowite). Karmy mokre prawie w całości pokrywają zapotrzebowanie na wodę. Całkowite pobranie wody jest niższe u niektórych kotów otrzymujących suchą karmę.

Nie możemy jednoznacznie powiedzieć, że suche karmy są czynnikiem ryzyka FLUTD. Jedne badania to potwierdzają, inne zaprzeczają. Jednak w celu zapobiegania FLUTD rekomendowane jest podawanie pokarmów o wysokiej wilgotności.

Bibliografia

• Ceregrzyn M. i in., Podstawy żywienia psów i kotów. Podręcznik dla lekarzy i studentów weterynarii. Elsevier 2013


• Wytyczne żywieniowe dotyczące pełnoporcjowych i uzupełniających karm dla psów i kotów, FEDIAF 2020


• Kodeks dobrej praktyki znakowania karmy dla zwierząt domowych. FEDIAF 2018


• National Research Council. Nutrient requirements of dogs and cats. National Academies Press 2006


• Hand M.S., Thather C.D., Remillard R.L., Roudebush P.: Small Animal Clinical Nutrition, Mark Morris Institute, 5th Edition 2010


• Oliveira, Michele CC, et al. "Evaluation of the owner's perception in the use of homemade diets for the nutritional management of dogs.";Journal of nutritional science 3 (2014)


• https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/program-zwalczania-i-monitorowaniachoroby-aujeszkyego-u-swin


• Scientific Advisory Board Carbohydrate Expert Review. FEDIAF 2019


• Mueller, R. S., & Olivry, T. (2018). Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (6): prevalence of noncutaneous manifestations of adverse food reactions in dogs and cats. BMC veterinary research


• Monnet, E. (2003). Gastric dilatation-volvulus syndrome in dogs. Veterinary Clinics: Small Animal Practice, 33(5), 987-1005. 14(1), 1-5


• Commission Regulation (EU) 2020/354 of 4 March 2020 establishing a list of intended uses of feed intended for particular nutritional purposes and repealing Directive 2008/38/EC


• Luckschander-Zeller, N., Tichy, A., Hirt, R. A., Angerer-Thalhammer, M., & Wardell, V. (2015). Predisposing factors for obstructive Feline Lower Urinary Tract Disease (FLUTD) in an Austrian male cat population: a retrospective study. Wiener Tierärztliche Monatsschrift, 102(5/6), 112-117


• Markwell, P. J., Buffington, C. A., Chew, D. J., Kendall, M. S., Harte, J. G., & DiBartola, S. P. (1999). Clinical evaluation of commercially available urinary acidification diets in the management of idiopathic cystitis in cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 214(3), 361-365


• Pusoonthornthum, R., Pusoonthornthum, P. & Osborne, C. A. Risk Factors for Feline Lower Urinary Tract Diseases in Thailand. Thai J. Vet. Med. 42, 517–522 (2012)


• Lekcharoensuk, C., Osborne, C. A. & Lulich, J. P. Epidemiologic study of risk factors for lower urinary tract diseases in cats. J. Am. Vet. Med. Assoc. 218, 1429–1435 (2001)


• Jones, B. R., Sanson, R. L. & Morris, R. S. Elucidating the risk factors of feline lower urinary tract disease. N. Z. Vet. J. 45, 100–108 (1997)


• Defauw, P. A. M. et al. Risk factors and clinical presentation of cats with feline idiopathic cystitis. J. Feline Med. Surg. 13, 967–975 (2011)